از زمان عرضه‌ی Sora 2 در ۱ اکتبر، کاربران در شبکه‌های اجتماعی شروع به انتشار ویدیوهایی کردند که چهره‌هایی از مجموعه‌های محبوبی مثل One Piece، Demon Slayer، Pokémon و Mario را با کیفیت بالا بازسازی می‌کردند.
این ویدیوها که بدون مجوز رسمی منتشر شدند، زنگ خطر نقض گسترده‌ی حقوق مالکیت فکری را برای ژاپن به صدا درآوردند.
«مینورو کیوچی»، وزیر دولت ژاپن در حوزه مالکیت فکری و استراتژی هوش مصنوعی، در کنفرانس خبری کابینه گفت:
«از OpenAI خواسته‌ایم در تولید محتواهایی که از آثار ژاپنی بدون مجوز استفاده می‌کنند، خودداری کند. این شخصیت‌ها بخشی از هویت فرهنگی ما هستند.»
این درخواست رسمی از طریق دفتر استراتژی مالکیت فکری کابینه ژاپن ارسال شده است.
آیا قانون جدید AI در ژاپن می‌تواند جلوی این روند را بگیرد؟
ژاپن از سپتامبر ۲۰۲۵ قانونی به نام قانون ترویج هوش مصنوعی (AI Promotion Act) را اجرایی خواهد کرد؛ هدف اصلی آن حمایت از نوآوری است، اما در کنار آن، چارچوبی برای برخورد با سوءاستفاده‌های احتمالی از هوش مصنوعی نیز تعیین می‌کند.
طبق ماده ۱۶ این قانون، دولت می‌تواند در صورت نقض حقوق شهروندان توسط فناوری‌های هوش مصنوعی، پرونده را بررسی و راهکارهای بازدارنده پیشنهاد دهد.
با این حال، این قانون مجازات صریح یا جریمه مشخصی برای نقض کپی‌رایت ندارد و بیشتر بر «همکاری داوطلبانه شرکت‌ها» تکیه می‌کند. همین موضوع باعث شده بسیاری از منتقدان، آن را ناکافی بدانند.
واکنش سیاستمداران و هنرمندان ژاپنی
سیاستمداران حزب حاکم ژاپن، از جمله آکیهیسا شیوزاکی، در پست‌های خود نوشتند که ماجرا فقط یک تهدید نیست، بلکه فرصتی برای ژاپن است تا در زمینه‌ی قانون‌گذاری هوش مصنوعی پیشرو شود.
او تأکید کرد:
«کشوری که با قدرت خلاقیتش دنیا را مجذوب انیمه، بازی و موسیقی کرده، باید پیشتاز تدوین قوانین جهانی در زمینه‌ی هوش مصنوعی باشد.»
در فضای مجازی ژاپن نیز کاربران از دولت و استودیوهای بزرگ به خاطر «واکنش دیرهنگام» نسبت به این موضوع انتقاد کرده‌اند. بسیاری معتقدند که اگر نظارت جدی‌تری وجود نداشته باشد، میراث فرهنگی ژاپن در خطر استفاده‌ی تجاری بدون اجازه قرار می‌گیرد.
پاسخ و موضع OpenAI
«سم آلتمن»، مدیرعامل OpenAI، در بلاگ رسمی خود ضمن اشاره به شکایات مطرح‌شده، وعده داده است که کنترل بیشتری برای صاحبان آثار در نظر گرفته خواهد شد.
او گفت:
«در آینده، به صاحبان آثار اجازه خواهیم داد تعیین کنند که آیا می‌خواهند شخصیت‌هایشان توسط Sora استفاده شود یا نه.»
آلتمن همچنین به شکل خاص به ژاپن اشاره کرد و افزود:
«ما تحت تأثیر عمق ارتباط میان کاربران و محتوای ژاپنی هستیم و برای احترام به این میراث فرهنگی، بهبودهایی اعمال خواهیم کرد.»
با این حال، تا لحظه نگارش این گزارش، پاسخی رسمی از سوی OpenAI به درخواست دولت ژاپن اعلام نشده است.
واکنش نینتندو و سایر شرکت‌ها
چند روز پیش، شرکت نینتندو در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد هیچ تماس مستقیمی با دولت ژاپن درباره‌ی موضوع هوش مصنوعی نداشته، اما در عین حال هشدار داد که هرگونه استفاده غیرمجاز از شخصیت‌ها و دارایی‌های فکری نینتندو پیگرد قانونی خواهد داشت.
این شرکت تأکید کرد:
«چه پای هوش مصنوعی در میان باشد یا نه، در برابر هرگونه نقض حقوق مالکیت معنوی اقدام خواهیم کرد.»
همزمان، شرکت‌هایی مانند دیزنی و یونیورسال نیز علیه پلتفرم‌های تولید تصویر با هوش مصنوعی (از جمله Midjourney و Character.AI) به دلیل استفاده بدون مجوز از شخصیت‌های خود شکایت کرده‌اند.
آینده‌ی رابطه میان هوش مصنوعی و کپی‌رایت
بحث بین خلاقیت انسانی و تولید خودکار هوش مصنوعی حالا به نقطه حساسی رسیده است. از یک‌سو، ابزارهایی مثل Sora 2 می‌توانند مسیر تولید محتوا را متحول کنند، اما از سوی دیگر، بدون چارچوب‌های قانونی شفاف، خطر نابودی مرز میان الهام و سرقت هنری وجود دارد.
برای کشوری مانند ژاپن که بخش بزرگی از اقتصاد فرهنگی‌اش بر پایه‌ی انیمه، مانگا و بازی‌های ویدیویی است، این نگرانی کاملاً واقعی است. حالا نگاه جامعه هنری جهان به توکیو دوخته شده تا ببیند ژاپن چگونه می‌خواهد بین «نوآوری» و «حفاظت از میراث فرهنگی» تعادل برقرار کند.
جمع‌بندی
در حالی که Sora 2 توانایی خلق ویدیوهای خیره‌کننده دارد، واکنش دولت ژاپن نشان می‌دهد جهان هنوز به قوانین دقیق‌تری برای استفاده از هوش مصنوعی نیاز دارد. احترام به خالقان آثار فرهنگی، به اندازه‌ی پیشرفت فناوری اهمیت دارد.
به‌نظر شما آیا باید استفاده از شخصیت‌های شناخته‌شده در تولیدات هوش مصنوعی ممنوع شود؟ تجربه و دیدگاهتان را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.
